PHẦN MỞ ĐẦU
Giữ người trong trường hợp khẩn cấp là một trong tám biện pháp ngăn chặn được quy định tại khoản 1 Điều 109 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, một biện pháp ngăn chặn mới và thay thế biện pháp ngăn chặn “Bắt người trong trường hợp khẩn cấp” so với BLTTHS năm 2003. Biện pháp ngăn chặn này ra đời trên cơ sở thực hiện nghiêm quy định tại khoản 2 Điều 20 Hiến pháp năm 2013 “Không ai bị bắt nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang. Việc bắt, giam, giữ người do luật định”. Tuy là một biện pháp ngăn chặn mới nhưng Điều 110 BLTTHS năm 2015 cũng quy định khá cụ thể về căn cứ, thẩm quyền, thủ tục thực hiện khi áp dụng biện pháp ngăn chặn “Giữ người trong trường hợp khẩn cấp” đối với một cá nhân thực hiện hành vi phạm tội cần thiết phải áp dụng biện pháp này để hạn chế việc người đó bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ làm ảnh hưởng đến quá trình điều tra làm sáng tỏ vụ án. Tuy nhiên, qua gần 03 năm thực hiện quy định của BLTTHS nói chung và biện pháp ngăn chặn “Giữ người trong trường hợp khẩn cấp” nói riêng, cả về mặt luật thực định và thực tiễn áp dụng đã phát sinh nhiều hạn chế trong quá trình áp dụng. Qua nghiên cứu pháp luật, nhận thấy các quy định của BLTTHS năm 2015 về biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp vẫn còn những hạn chế nhất định như: căn cứ giữ người tại điểm a khoản 1 Điều 110 BLTTHS năm 2015 chưa tương thích với quy định tại Điều 14 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về trách nhiệm hình sự trong giai đoạn chuẩn bị phạm tội; quy định về thủ tục, địa điểm áp giải người bị giữ, bảo đảm quyền bào chữa cho người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp chưa hoàn thiện,…[1]
Từ những vấn đề nêu trên, nhóm tác giả thực hiện đề tài “Giữ người trong trường hợp khẩn cấp theo BLTTHS 2015” để làm rõ căn cứ, thẩm quyền, thủ tục thực hiện khi áp dụng, đưa ra những hạn chế trong quy định của pháp luật để kiến nghị hoàn thiện.
[1] Phạm Thái, Đinh Văn Đoàn, Hà Ngọc Quỳnh Anh (2020), Một số vấn đề về biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp theo quy định của bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, Kỷ yếu Hội thảo “Biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự” năm 2020, Khoa luật Hình sự, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, tr.19.