LỜI NÓI ĐẦU
Quyền con người là một trong những tiêu chí tối thượng và là mục tiêu quan trọng trong các hệ thống pháp luật. Qua các giai đoạn lập pháp, pháp luật Việt Nam không ngừng đổi mới và phát triển, việc bảo đảm quyền con người ngày càng trở thành một yêu cầu thiết yếu. Khoản 1 Điều 14 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nêu rõ: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật”. Và nguyên tắc này cũng được thể hiện trong các quy định của Hiến pháp về nhiệm vụ của các cơ quan có thẩm quyền. Theo đó, một trong những nhiệm vụ của Chính phủ, Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân là “Bảo vệ quyền con người”.
Trong lĩnh vực tố tụng hình sự, bên cạnh việc bảo vệ quyền lợi của Nhà nước và xã hội, vấn đề về bảo vệ quyền con người cũng rất được chú trọng và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS năm 2015) đã thể hiện rõ tinh thần này. Một trong những biểu hiện đề cao quyền con người trong BLTTHS năm 2015 là các quy định liên quan đến các biện pháp ngăn chặn. Cần hiểu rằng, các biện pháp ngăn chặn là công cụ quan trọng trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn cũng dẫn đến nguy cơ tác động sâu sắc đến quyền con người của những người bị buộc tội. Nếu pháp luật không có những quy định đảm bảo quyền con người trong các biện pháp ngăn chặn thì rất dễ gây ra những hậu quả nghiêm trọng không chỉ về mặt pháp lý mà còn về mặt nhân đạo. Chính vì vậy, việc áp dụng các biện pháp này không thể tách rời khỏi nguyên tắc bảo vệ quyền con người, đặc biệt là quyền tự do và quyền bất khả xâm phạm về thân thể của các cá nhân và những quyền cơ bản khác được ghi nhận trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết.
BLTTHS năm 2015 đã đánh dấu một bước tiến lớn về việc bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự tại Việt Nam, đặc biệt là trong việc quy định các biện pháp ngăn chặn. Với các quy định mới mẻ và tiến bộ của BLTTHS năm 2015, có thể thấy rằng quyền con người được bảo vệ một cách chặt chẽ hơn, tránh việc lạm dụng quyền lực của cơ quan tố tụng, đồng thời cũng giúp cho việc đảm bảo quyền lợi hợp pháp của cá nhân được rõ ràng và minh bạch hơn.
Tiểu luận này sẽ phân tích và làm rõ các quy định về biện pháp ngăn chặn trong BLTTHS năm 2015, từ đó chứng minh rằng các quy định này đã thực sự đảm bảo quyền con người, đặc biệt là quyền tự do, quyền không bị xâm phạm thân thể và quyền được bảo vệ trong quá trình tố tụng hình sự.