TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong nền kinh tế thị trường, tình trạng các doanh nghiệp, hợp tác xã (DN, HTX) bị phá sản là hậu quả tất yếu của quá trình cạnh tranh, là sự chọn lọc tự nhiên của thị trường nhằm hướng tới loại bỏ những tổ chức kinh doanh yếu kém, khẳng định sự tồn tại và phát triển của những DN, HTX hoạt động hiệu quả. Mặc dù là một hiện tượng mang tính khách quan, nhưng việc giải quyết tình trạng phá sản của các DN, HTX luôn được Chính phủ các quốc gia xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh cho các chủ thể kinh doanh, tạo điều kiện cho những DN, HTX mất khả năng thanh toán có thể phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc rút khỏi thị trường một cách hợp pháp, tránh để lại những hệ quả tiêu cực cho nền kinh tế. Phá sản DN, HTX được thực hiện thông qua thủ tục tư pháp tại Tòa án, trong trường hợp những chủ thể có quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản. Trong quá trình thực hiện thủ tục này, vấn đề quản lý, thanh lý tài sản (QL, TLTS) của DN, HTX mất khả năng thanh toán là thủ tục bắt buộc và có vai trò quan trọng, bởi vì thủ tục này không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của chủ nợ mà còn bảo đảm quyền lợi của các DN, HTX mất khả năng thanh toán, từ đó bảo đảm trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Vì vậy, quy định về hoạt động QL,TLTS trong quá trình giải quyết yêu cầu phá sản DN, HTX là một trong những nội dung quan trọng trong pháp luật phá sản của các nước trên thế giới. Hiện nay, tùy thuộc vào mức độ phát triển của nền kinh tế và thực tiễn hoạt động đầu tư kinh doanh trên thị trường quan điểm của các quốc gia về vai trò và chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của chủ thể thực hiện hoạt động QL, TLTS trong thủ tục phá sản sẽ có những sự khác biệt nhất định.
Pháp luật về chủ thể QL, TLTS đối với DN, HTX trong thủ tục phá sản đã trải qua nhiều sự thay đổi ở từng thời kỳ. Theo quy định của Luật Phá sản DN 1993, chủ thể thực hiện công việc này là: Tổ quản lý tài sản và Tổ thanh toán tài sản, đến Luật Phá sản năm 2004, hai tổ chức này được hợp nhất và được gọi chung là Tổ quản lý, thanh lý tài sản, vừa thực hiện việc quản lý và thanh lý tài sản của DN, HTX. Khi Luật Phá sản năm 2014 được ban hành, thay thế cho Luật Phá sản năm 2004, chủ thể thực hiện QL, TLTS trong thủ tục phá sản DN, HTX tiếp tục có sự thay đổi. Cụ thể, thẩm quyền thực hiện hoạt động này được giao cho hai chủ thể là Quản tài viên (QTV) và Doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản (DNQL, TLTS). Đây là các chủ thể có tư cách pháp lý độc lập, thực hiện hoạt động QL, TLTS của DN, HTX mang tính chất nghề nghiệp, thay cho các chủ thể thực hiện hoạt động mang tính chất vụ việc và có tính kiêm nhiệm như trong các luật phá sản trước đó. Hai chủ thể mới này mặc dù đều thực hiện chung một chức năng nhiệm vụ là “hành nghề QL, TLTS của DN, HTX mất khả năng thanh toán trong quá trình giải quyết phá sản”, nhưng bản chất pháp lý của hai chủ thể này là khác nhau, một chủ thể hành nghề với tư cách cá nhân – “QTV”, một chủ thể lại là tổ chức kinh tế – “DN”. Quy định mới về QTV, DNQL,TLTS tham gia vào thủ tục phá sản DN, HTX là kết quả của sự học hỏi kinh nghiệm, tham khảo pháp luật phá sản (PLPS) ở một số quốc gia, đồng thời đưa PLPS Việt Nam tiếp cận với pháp luật thế giới.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, sau nhiều năm Luật Phá sản 2014 có hiệu lực thi hành, do sự vận động, biến đổi liên tục của các quan hệ xã hội khiến cho các vụ việc phá sản DN, HTX ngày càng có xu hướng trở nên phức tạp, các quy định pháp luật về QTV, DNQL, TLTS bắt đầu bộc lộ nhiều điểm bất cập, hạn chế, như quy định về điều kiện hành nghề, quyền và nghĩa vụ của chủ thể QL, TLTS, chi phí QTV, DNQL, TLTS,… Những hạn chế của quy định pháp luật nếu không được sửa đổi kịp thời sẽ ảnh hưởng đến quá trình hành nghề của các chủ thể QL, TLTS, từ đó không đảm bảo được hiệu quả của hoạt động QL, TLTS của DN, HTX trong quá trình giải quyết phá sản. Do vậy, việc tiếp tục nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thực thi pháp luật về QTV, DNQL, TLTS, trên cơ sở đó đề xuất một số kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về chủ thể QL, TLTS nói riêng về thủ tục phá sản DN, HTX nói chung vẫn được xác định là vấn đề mang tính cấp thiết. Với những lý do trên đây, học viên quyết định lựa chọn đề tài “Pháp luật về Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản và thực tiễn thi hành hiện nay” để làm đề tài tiểu luận.