PHẦN MỞ ĐẦU
Biển Đông hiện lên trên bản đồ địa chính trị toàn cầu không chỉ như một tuyến đường hàng hải huyết mạch, nơi vận chuyển hơn một phần ba tổng lượng hàng hóa thương mại của thế giới mà còn là tâm điểm của những tranh chấp lãnh thổ và không gian biển phức tạp bậc nhất trong lịch sử hiện đại. Trong thập kỷ vừa qua, khu vực này đã chứng kiến sự gia tăng với mật độ chưa từng có của các hoạt động tuần tra hàng hải. Sự hiện diện này không chỉ giới hạn ở các quốc gia ven biển có yêu sách chủ quyền chồng lấn như Trung Quốc, Philippines và Việt Nam, mà còn mở rộng ra sự tham gia của các cường quốc hàng hải ngoài khu vực, điển hình là Hoa Kỳ cùng các đồng minh chiến lược như Nhật Bản, Úc và các quốc gia châu Âu. Tần suất và quy mô của các cuộc tuần tra, sự tham gia của các lực lượng đa dạng từ hải quân chính quy đến cảnh sát biển và dân quân tự vệ biển, đã biến Biển Đông thành một “vùng xám” của những toan tính chiến lược và là phòng thí nghiệm khổng lồ cho việc thử nghiệm các giới hạn của Công pháp quốc tế.
Đề tài “Việc các quốc gia tổ chức tuần tra hàng hải trên vùng Biển Đông là đúng hay sai, phân tích những tác động tới các bên trong tranh chấp ở Biển Đông” đáp ứng nhu cầu cấp thiết trong việc nghiên cứu đề tài này trong giai đoạn hiện nay, bởi lẽ: Sự phân định đúng/sai của các hoạt động tuần tra dưới góc độ pháp lý thuần túy hiện đang bị kẹt giữa hai luồng quan điểm đối nghịch: Một bên đề cao tuyệt đối quyền tự do hàng hải như một hằng số bất biến của luật pháp quốc tế và một bên nhấn mạnh đến quyền tài phán, an ninh quốc gia và sự toàn vẹn của không gian biển thuộc quyền chủ quyền. Tiểu luận này sẽ đi sâu phân tích toàn diện tính cấp thiết của đề tài trên ba bình diện chính: (i) Phân định các đứt gãy trong lý luận giải thích Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS); (ii) Đánh giá sự khủng hoảng của trật tự hàng hải thực tiễn trước các chiến thuật “vùng xám”; và (iii) Phân tích tác động đa chiều của hiện tượng này đối với các quốc gia tranh chấp, từ đó khẳng định vai trò sống còn của nghiên cứu trong việc kiến tạo các giải pháp pháp lý và ngoại giao bền vững đối với Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.