PHẦN MỞ ĐẦU
Quan hệ do luật quốc tế điều chỉnh là quan hệ giữa các quốc gia, các chủ thể khác của luật quốc tế (các tổ chức quốc tế liên chính phủ, các dân tộc đang đấu tranh giành độc lập) nảy sinh trong tất cả các lĩnh vực của đời sống quốc tế. Chúng là quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội,…[1] Vì vậy, quan hệ pháp luật quốc tế là quan hệ giữa các quốc gia hoặc các chủ thể khác của luật quốc tế nảy sinh trong các lĩnh vực của đời sống quốc tế, được luật quốc tế điều chỉnh. Các quan hệ này luôn chịu sự tác động và chi phối của yếu tố quyền lực công, của lợi ích của các chủ thể như lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc cùng với lợi ích chung của cả cộng đồng. Có thể chia quan hệ quốc tế thành nhiều loại khác nhau trong đời sống quốc tế, phụ thuộc vào tính chất, mục đích, nội dung, lĩnh vực hợp tác hay chủ thể tham gia vào quan hệ.
Kể từ sau khi Liên bang Xô Viết sụp đổ đến nay, thế giới đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ từ trạng thái “đơn cực” do Mỹ đứng đầu sang “đa cực” bởi sự phát triển và trỗi dậy mạnh mẽ của một số cường quốc như: Trung Quốc, Nga, Ấn Độ,… Mặc dù, hiện nay các quốc gia đều hướng đến mục tiêu “hòa bình, hợp tác, phát triển” nhưng trong quan hệ quốc tế không thể tránh khỏi những mâu thuẫn, tranh chấp về địa lý lãnh thổ, chính trị, kinh tế. Trong đó, tranh chấp về địa lý lãnh thổ là một trong các tranh chấp dễ khiến các bên sử dụng vũ lực để giải quyết tranh chấp. Minh chứng từ những hậu quả khủng khiếp mà hai cuộc chiến tranh thế giới và sự đấu tranh của nhân dân tiến bộ trên thế giới đã thức tỉnh nhân loại về các hiểm họa của vấn đề sử dụng vũ lực để giải quyết tranh chấp, đặc biệt trong thời kỳ con người đã sở hữu và phát triển hàng loạt vũ khí mang tính hủy diệt như vũ khí hạt nhân, bom nguyên tử. Do đó, các quốc gia trên thế giới luôn đặt vấn đề lựa chọn biện pháp hòa bình trong quá trình giải quyết các tranh chấp, bất đồng quốc tế và phòng ngừa thảm họa chiến tranh. Từ đó các quốc gia trên thế giới đã xây dựng lên nguyên tắc “cấm dùng vũ lực và đe doạ dùng vũ lực trong quan hệ quốc tế”, cụ thể: Các quốc gia tham gia thành lập tổ chức Liên hợp quốc khẳng định mạnh mẽ trong của Hiến chương khi ghi rõ: “Trong quan hệ quốc tế, các hội viên Liên hợp quốc không được có hành động đe dọa bằng vũ lực hay dùng vũ lực để chống lại quyền bất khả xâm phạm về lãnh thổ hoặc nền độc lập chính trị của bất cứ một quốc gia nào,…”; “Tất cả các nước thành viên Liên hợp quốc trong quan hệ quốc tế không được đe dọa dùng vũ lực hoặc dùng vũ lực chống lại sự toàn vẹn lãnh thổ hay nền độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào, hoặc nhằm mục đích khác không phù hợp với mục đích của Liên hợp quốc”[2] và từng bước cụ thể hóa nguyên tắc này qua các văn kiện quốc tế quan trọng.
Có thể nói nguyên tắc cấm dùng vũ lực và đe doạ dùng vũ lực trong quan hệ quốc tế được xác định là một trong các nguyên tắc cơ bản trong quan hệ quốc tế bên cạnh các nguyên tắc quan trọng như: Nguyên tắc bình đẳng về chủ quyền giữa các quốc gia; Nguyên tắc hòa bình giải quyết các tranh chấp quốc tế; Nguyên tắc không can thiệt vào công việc nội bộ của quốc gia khác; Nguyên tắc các quốc gia có nghĩa vụ hợp tác; Nguyên tắc dân tộc tự quyết; Nguyên tắc tận tâm, thiện chí thực hiện cam kết quốc tế[3]. Tuy nhiên hiện nay, tùy thuộc vào ý chí, mục đích của mình mà một số quốc gia đang vi phạm nguyên tắc này nhưng lại cho rằng mình đang áp dụng ngoại lệ của nguyên tắc cấm dùng vũ lực và đe doạ dùng vũ lực làm cơ sở cho các hành động chiến tranh của mình. Theo đó, tác giả lựa chọn đề tài “Phân tích nội dung và ngoại lệ của nguyên tắc cấm dùng vũ lực và đe doạ dùng vũ lực trong quan hệ quốc tế và đánh giá việc thực hiện nguyên tắc này trong thực tiễn” làm đề tài tiểu luận kết thúc môn học của mình, thông qua việc phân tích các nội dung và và ngoại lệ của nguyên tắc và đánh giá việc thực hiện nguyên tắc này trong thực tiễn, tác giả chỉ ra một số hạn chế, vưỡng mắc và kiến nghị giải pháp hoàn thiện.
[1] Đại học Vinh (2018), Giáo trình Công pháp quốc tế, Nxb. Công an nhân dân, tr.260.
[2] Khoản 4 Điều 2 Chương I Hiến chương Liên hợp quốc.
[3] Đại học Luật Hà Nội (2019), Giáo trình Công pháp quốc tế, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, tr.39-56.